Ancak uluslararası ticaret verileri, tablonun sanıldığı kadar sert olmadığını gösteriyor. Türkiye hâlâ dünyanın en büyük kuru kayısı ihracatçısı. Asıl dikkat çeken gelişme ise Özbekistan başta olmak üzere Orta Asya ülkelerinin ihracatlarını hızla artırması.
Malatya ekonomisinin lokomotif ürünlerinden kuru kayısıda dünya pazarındaki rekabet yeniden gündemde. Türkiye’nin dünya kuru kayısı ihracatındaki payının geçmişte yüzde 80’lerin üzerinde olduğu, bugün ise yüzde 40’lara kadar gerilediği yönündeki değerlendirmeler kamuoyunda tartışılıyor.
Ancak uluslararası ticaret istatistikleri incelendiğinde, “Türkiye’nin dünya pazarındaki payı yüzde 43’e düştü” şeklindeki ifadenin, kuru kayısı ihracatı açısından güncel verilerle örtüşmediği görülüyor.
Türkiye hâlâ açık ara birinci
Dünya Bankası’nın Birleşmiş Milletler Comtrade verilerinden derlediği 2024 verilerine göre Türkiye, 76 bin 439 ton kuru kayısı ihracatı gerçekleştirdi ve 404,5 milyon dolarlık ihracat geliri elde etti.
Aynı veri setinde Türkiye açık ara dünyanın en büyük kuru kayısı ihracatçısı olarak yer alıyor. Türkiye’nin ardından gelen Özbekistan’ın 2024 yılı kuru kayısı ihracatı yaklaşık 11 bin 265 ton ve 17,5 milyon dolar seviyesinde kaldı.
Bu tablo, Türkiye’nin kuru kayısı ihracatında hâlâ rakipleriyle arasında çok ciddi bir fark bulunduğunu ortaya koyuyor.
2000’li yıllarda da Türkiye’nin payı yüzde 80’ler seviyesindeydi
Geçmiş verilere bakıldığında Türkiye’nin kuru kayısıdaki ağırlığı gerçekten çok yüksekti.
Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı TEPGE’nin FAO kaynaklı ürün raporunda, dünya kuru kayısı ihracatının 2000 yılında 90 bin 757 ton olduğu, Türkiye’nin ise 70 bin 252 ton ihracat yaptığı görülüyor.
Bu rakam Türkiye’ye yaklaşık yüzde 77,4’lük dünya ihracat payı veriyor.
2009 yılında ise dünya kuru kayısı ihracatı 125 bin 268 tona yükselirken Türkiye’nin ihracatı 101 bin 234 ton oldu. Buna göre Türkiye’nin payı yaklaşık yüzde 80,8 seviyesine çıktı.
Dolayısıyla 2000-2009 dönemi için “Türkiye yüzde 87 paya sahipti” ifadesi de kullanılan veri setine göre değişebilecek bir rakam olmakla birlikte, resmi FAO kaynaklı ihracat miktarları yüzde 77-81 bandını işaret ediyor.
Daha eski akademik çalışmalarda da Türkiye’nin dünya kuru kayısı ihracatındaki payı yaklaşık yüzde 70 olarak ifade ediliyor. 2009 tarihli bir çalışmada Türkiye’nin dünya kuru kayısı ihracatının yaklaşık yüzde 70’ini gerçekleştirdiği belirtiliyor.
Peki bugün Türkiye’nin payı ne kadar?
Burada kritik nokta, “üretim payı”, “ihracat miktarı payı” ve “ihracat değerindeki pay” kavramlarının birbirinden ayrılması.
2024 yılında dünya kuru kayısı ihracatı yaklaşık 171 bin ton seviyesinde gerçekleşirken Türkiye’nin ihracatı 76,4 bin ton oldu.
Bu iki rakam doğrudan karşılaştırıldığında Türkiye’nin miktar bazındaki payı yaklaşık:
76,4 / 171 = yüzde 44,7
Ancak burada çok önemli bir istatistiksel ayrıntı bulunuyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE’nin 2025 tarihli raporundaki dünya kuru kayısı ihracatı tablosu ile Comtrade’deki ülke bazlı ihracat kayıtlarının kapsamı ve sınıflandırması aynı olmayabiliyor. Bu nedenle “dünya ihracatı” toplamından hareketle doğrudan Türkiye’nin pazar payı hesaplamak, kullanılan veri setine göre farklı sonuçlar verebiliyor. TEPGE raporu 2024’te Türkiye’nin 76,4 bin ton ile dünya kuru kayısı ihracatında ilk sırada olduğunu açıkça belirtiyor.
Bu nedenle “Türkiye’nin payı yüzde 43’e düştü” rakamının tamamen uydurma olduğunu söylemek doğru olmadığı gibi, bunu doğrudan Türkiye’nin dünya kuru kayısı ihracatındaki güncel payı olarak sunmak da doğru değil.
Asıl tehlike: Özbekistan hızla büyüyor
Türkiye açısından asıl dikkat edilmesi gereken gelişme ise Özbekistan’ın kuru kayısı ihracatındaki hızlı yükselişi.
Özbekistan, 2025’in yalnızca Ocak-Mayıs döneminde 6 bin 832 ton kuru kayısı ihraç etti. Bu miktar bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 36 arttı.
Daha çarpıcı gelişme ise 2025’in Ocak-Kasım döneminde yaşandı.
Özbekistan, bu 11 aylık dönemde 23 bin 900 ton kuru kayısı ihraç ederek 45,8 milyon dolar gelir elde etti.
Ülkenin kuru kayısı ihracatı bir önceki yılın aynı dönemine göre 13,7 bin ton artarak 2,4 katına çıktı.
Özbekistan’ın en büyük müşterileri arasında Çin, Kazakistan, Türkiye, Rusya ve Ukrayna bulunuyor. Türkiye ise Özbekistan’ın bu dönemde 4,1 bin ton kuru kayısı gönderdiği ülkeler arasında yer aldı.
Bu gelişme, Malatya açısından dikkate alınması gereken yeni bir rekabet alanı oluşturuyor.
Türkiye’nin ihracatı da hâlâ güçlü
Türkiye’nin 2023 yılı kuru kayısı ihracatı Comtrade verilerine göre 69 bin 854 ton ve yaklaşık 395,5 milyon dolar olarak gerçekleşti.
2024 yılında ise ihracat miktarı 76 bin 439 tona, ihracat değeri ise 404,5 milyon dolara yükseldi.
Yani 2023’ten 2024’e Türkiye’nin kuru kayısı ihracat miktarında yaklaşık yüzde 9,4’lük artış yaşandı.
Bu veriler, “Türkiye kuru kayısı ihracatında hızla pazar kaybediyor ve dünya liderliğini kaybetti” şeklindeki bir yorumun mevcut veriler açısından erken olduğunu gösteriyor.
Fakat 2025 yılı çok farklı geçti
2025 yılı Türkiye açısından ayrı değerlendirilmek zorunda.
11-12 Nisan 2025 tarihlerinde özellikle Malatya ve çevresinde yaşanan şiddetli zirai don, kayısı üretiminde büyük kayıplara yol açtı.
Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE, 2025 yılı kayısı üretim tahminlerinin bir önceki yıla göre yüzde 65,1 oranında azalmasının, Malatya ve çevre illerde meydana gelen ilkbahar geç donlarından kaynaklandığını belirtti.
Donun ihracata etkisi de kısa sürede görülmeye başladı.
Ağustos 2025 verilerine göre Türkiye’nin kuru kayısı ihracat miktarı, 2024 yılının aynı ayına göre yüzde 61,44 azalarak 7 bin 298 tondan 2 bin 814 tona geriledi.
Aynı dönemde ihracat geliri yüzde 43,47 düşerken, kilogram başına ihracat fiyatı 5,07 dolardan 7,43 dolara yükseldi.
Yani Türkiye’nin karşı karşıya olduğu tablo yalnızca “pazar kaybı” değil.
Bir tarafta üretim kaybı, diğer tarafta yüksek fiyat, üçüncü tarafta ise Orta Asya’daki üretim ve ihracat artışı bulunuyor.
Türkiye’nin en büyük avantajı hâlâ Malatya
Türkiye’nin kuru kayısıdaki gücü yalnızca ihracat miktarından ibaret değil.
Malatya merkezli üretim ve yıllar içerisinde oluşan ihracat altyapısı Türkiye’ye önemli bir avantaj sağlıyor.
2023 yılında Türkiye 69,9 bin ton kuru kayısı ihraç ederken yaklaşık 395,5 milyon dolar gelir elde etti.
Başlıca pazarlar arasında ABD, Fransa, Almanya, Rusya, Avustralya ve İngiltere bulunuyor. ABD tek başına 2023 yılında Türkiye’den yaklaşık 10,9 bin ton kuru kayısı aldı.
2024 yılında da ABD, Fransa ve Almanya Türkiye’nin en önemli kuru kayısı pazarları arasında yer aldı.
Türkiye için alarm nerede çalıyor?
Türkiye’nin bugün karşı karşıya olduğu risk, dünya liderliğini bir anda kaybetmesi değil.
Asıl risk, Türkiye’nin yıllardır sahip olduğu yüksek pazar payının zaman içerisinde parçalanması.
Özbekistan’ın 2025 yılında 23,9 bin tonluk kuru kayısı ihracatına ulaşması bunun en somut göstergelerinden biri.
Daha da önemlisi, Orta Asya ülkelerinin üretim ve ihracat kapasitesi artıyor.
Malatya Ticaret Borsası Başkanı Ramazan Özcan da 2025 yılı başında yaptığı değerlendirmede, kuru kayısıda “pazarın daraldığına” ve Orta Asya’da ciddi bir üretimle karşı karşıya olunduğuna dikkat çekmişti.
Bu nedenle Türkiye’nin önündeki mesele yalnızca daha fazla kayısı üretmek değil.
Daha kaliteli üretmek, ürün standardını yükseltmek, yeni pazarlar bulmak, markalaşmak ve katma değerli ürünlere yönelmek gerekiyor.
2025’te ihracat hedefi 100 bin tondu
2024/25 ihracat sezonunda Türkiye’nin kuru kayısı ihracatında 100 bin ton hedefi de açıklanmıştı.
Sezonun ilk altı ayında yaklaşık 50 bin ton ihracata ulaşıldığı belirtilmiş, ancak daha sonra yaşanan don felaketi sektörün üretim kapasitesini ciddi şekilde etkiledi.
2025 yılı sonunda ise Malatya Ticaret Borsası verilerine göre Türkiye 47 bin 699 ton kuru kayısı ihraç etti ve 303 milyon 584 bin dolar gelir elde etti.
Bu rakam, don felaketinin sektör üzerindeki etkisini açık biçimde ortaya koyuyor.
Sonuç: “Yüzde 50 pazar kaybı” demek doğru mu?
Mevcut veriler ışığında bu ifadeyi doğrudan kullanmak doğru değil.
2000’li yılların başında Türkiye’nin dünya kuru kayısı ihracatındaki payı yaklaşık yüzde 77-81 seviyesindeydi. 2018’de ise International Nut & Dried Fruit Council verileri Türkiye’nin dünya kuru kayısı ihracatındaki payını yaklaşık yüzde 71 olarak gösteriyordu.
2024 yılında Türkiye yine dünya kuru kayısı ihracatında birinci sırada bulunuyor ve 76,4 bin tonluk ihracat gerçekleştiriyor.
Dolayısıyla “Türkiye kuru kayısıda dünya pazarının yüzde 87’sinden yüzde 43’üne geriledi” şeklindeki iddia, farklı veri setlerini veya farklı pazar tanımlarını karşılaştırıyor olabilir.
Ancak bu, tehlikenin olmadığı anlamına gelmiyor.
Tam tersine, Özbekistan’ın ihracatının 2025’te 23,9 bin tona ulaşması ve bir yılda 2,4 kat büyümesi, Türkiye’nin özellikle Orta Asya kaynaklı yeni rekabeti çok daha ciddi biçimde dikkate alması gerektiğini gösteriyor.
Malatya açısından çıkarılması gereken sonuç
Türkiye bugün hâlâ kuru kayısıda dünya lideri.
Ancak geçmişteki tartışmasız üstünlük giderek daha fazla rakiple paylaşılmaya başlıyor.
ÖZellikle Özbekistan’ın hızlı büyümesi, gelecekte Türkiye’nin dünya kuru kayısı ticaretindeki payını aşağı çekebilecek en önemli gelişmelerden biri.
Bu nedenle bugün konuşulması gereken soru:
“Türkiye kuru kayısıda lider mi?” değil;
“Türkiye bu liderliği 10 yıl sonra da koruyabilecek mi?”
olmalı.
Çünkü Malatya’nın kayısısı için artık yalnızca üretim miktarı değil, dünya pazarındaki payın korunması ve ürünün katma değerinin artırılması belirleyici olacak.
Kaynaklar: FAO/TEPGE, TÜİK, UN Comtrade/WITS, International Nut & Dried Fruit Council (INC), Tarım Ekonomisi Dergisi ve Özbekistan Ulusal İstatistik Komitesi verileri.